مردم گیلان ؛ از نژاد قوم کاسپی

imag4544es

کیوان پندی/ براساس تحقیقات انجام شده، اقوامی اولیه ای چون: «کاس پی» ، « کادوسی» و «آماردی» را باید از جمله قدیمی ترین گروه نژادی ایران وساکنین اولیه مرزو بوم گیلان به شمار آورد. این اقوام ماقبل آریایی در دوره باستان و هزاره های پیش از میلاد در سواحل جنوب و جنوب غربی دریای کاسپین می زیستند که در حال حاضر فقط نام و خاطره قومی آنان به یادگار مانده است. مطابق منابع موجود، اقوام مزبورتا دوره ساسانیان نامبردار وباقی بودند که پس از آن در دیگر اقوام بومی ادغام شده و تیره هایی از آنان به وجود آمد و جانشین شان شد که امروزه آنان را با نامهای : گیل، دیلم، تالش و گالش می شناسیم که تمدنی هایی چون : مارلیک ،تالش ودیلمان را از خود به یاد گار گذاشته اند. بنابراین مردمان گیلانیان فعلی از بازماندگان این اقوام ، به ویژه قوم« گیل» یا همان «گیلک» از نژاد قوم کاسپی یا کاسپین می باشند که در برخی از منابع قدیم، از جمله شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی و منظومه ویس و رامین اسعد گرگانی از جنگجویی و دلاوری هایشان سخنها به میان آمده است.
اما ازکهن ترین این گروه ها ی نژادی ، قوم معروف « کاس» را باید نام برد که به گواهی برخی متون ، به دو دسته ی بزرگ: « کاس سی ها»( کاسیان ) و « کاس پی ها»( کاسپیان) تقسیم می شدند که بعد ها گروهی از آنان( کاسی ها ) به نواحی جنوبی فلات ایران و کوهستانهای زاکرس وحتی برخی نقاط اروپا مانند فرانسه ویونان کوچیدند و حتی سالها بر منطقه باستانی بابل عراق نیز تسلط وحکومت داشتند وبا سامیانی چون آشوریان در ارتباط بودند .البته برخی کاس ها را از اقوام سفید پوست اروپای شمالی می دانند که بعد ها به روسیه و قفقاز واز آنجابه ایران کوچیدند. در هر حال از نوشته های برخی مورخان اینطور استنباط می شود که کاس سی ها همزمان با مادهای آریایی وقبل از پارس ها در منطقه دیلمان، یعنی پاره کوهستانی شرق گیلان و کاس پی ها نیز در محدوده ی جنوب وجنوب غربی دریای کاسپین ودر بخش جلگه ای آن اغلب به استقلال می زیستند وکشاورزی می کردند .شاخص ترین شان قوم کاسپی بود که دریای مجاور محل سکونتشان ، به نام ایشان، یعنی « کاسپین» خوانده می شد که البته برخی متاسفانه امروزه آن را به اشتباه ” خزر” می خوانند که نام قومی مهاجر واز اقوام کوچ نشین ترک زبان بوده اند.
به گواهی تاریخ قوم کاسپی ،همانی است که هرودوت مورخ یونان باستان در فهرست مالیاتی خود از ایشان نام برده ومسلم است که مردم گیلان ومازندران از نژاد آن به شمار می روند. هرودوت از این قوم با سه قوم دیگر بنام: پوسیک ها،پانتی مات ها وداری ها رانام برده که به عقیده دیاکانوف مؤلف تاریخ ماد همگی قبائلی از کادوسیان بودند ومعلوم شده که کادوس ها بعدا ًبا سکاها که از تنگه های سلسله جبال قفقاز و به ویژه از ناحیه درابنت بطرف ایران سراریز شده با اقوام کادوس طرح دوستی می ریزند ودر بسیاری از کارهای عمرانی وکشاورزی با هم تشریک مساعی می کنند . همچنین کهن ترین نوشته ای که از ایشان یاد می کند کتیبه ای است مربوط به هزاره سوم قبل از میلاد که به اینشو شیناک پادشاه عیلامی سلسله اول تعلق دارد . در نوشته های حمورابی نیز آمده است که کاسی ها یا کالیت ها و یا به قول اروپایی ها کاشوها بابل را گرفتند و حدود ششصد سال در آنجا سلطنت کردند واینها اساساً در لرستان سکونت داشتند و تشکیل طوایف لر کوچک را دادند .استرابن مورخ نامی یونان باستان در کتاب خود می نویسد که:« اهالی زاگرس که عمدتاً از کوه های لرستان سرازیر گشته اند، مهاجرانی هستند که از جانب دریای کاسپیان آمده وبه آنها کوسیها و یا کوسیان می گفتند واضافه می نماید که راه حرکت کاس سی ها که دریایی داشتند به نا م های کیسی سی یا کوشائیو و کاش شو از طرف کرمانشاه ولرستان به بخش های غربی کوه های زاگرس رخنه نمودند». برخی منابع هم کاس ها و کاسپی ها را دو قوم نام برده اند، اما بنظر می رسد این دو نام هر دو یک ریشه داشته باشد و از یک گروه نژادی باشد. بارتولد خاورشناس روسی عقیده دارد که نام کاسپی جمع نام « کاس» است و پسوند ” پی” علامت جمع است. بنابراین کاسپیان همان کاسیان می باشند.
همانطور که دانسته شد کاسپیان به عنوان ساکنان اولیه گیلان معرفی شده اند و سرزمین شان در نقشه های قدیم، کناره غربی دریای کاسپین از ملتقای رود ارس و رود کُر( کورا = برگرفته از نام کوروش هخامنشی ) درجمهوری آذر بایجان تاجنوب وجنوب غربی این دریا نشان داده است. آنطور که نوشته اند ایشان قومی نیرومند وجنگجو ودارای چشمانی به رنگ آبی متمایل به خاکستری تیره یا به عبارت دیگر زاغ چشم یا « کاس چوم» بودند.جالب اینکه نامشان امروزه در اسامی برخی از افراد گیلان قدیم مانند: کاس آقا(در گیلکی به معنی مرد چشم زاغ ) و کاس خانم یا کاس ماره( مادر چشم زاغ) ,وهمچنین برخی ازنقاط نظیر: کاس احمدان، کاسی سرا و کاسان بر جای مانده که یادآور نام این قوم باستانی می باشد. برخی از زبان شناسان بر این باورند که نام شهر قزوین نیز برگرفته از این نامواژه است،زیراشهرمذکوردرقدیم دروازه ی ورود به قلمروی کاسپی‌هابوده است.

به هر روی در رابطه با این قوم سخن ها بسیار است، از جمله اینکه طبق تحقیقات بعمل آمده، کهن ترین جامعه ای که یک گروه نژادی و فرهنگی، زبانی را در حد وسیع بنا نهاد « کاس ها» بودند که به گفته ی برخی از پژوهشگران و باستان شناسان، ایلامی ها، لو لویی ها، گوتی ها و اوراتوها جزء آن گروه هستند وممکن است اصطلاح « کاس سی» یا همان « کاس پی» مفهوم نژادی وسیع تر و شامل همه آسیایی ها و اروپایی ها و به باوری حتی همه نقاط روی زمین باشد . چرا که در اغلب زبان های دنیا نیز واژه ی کاسی یا کاشی فراوان یافت می شود. علاوه بر این در زبان های دنیا واژه هایی که از « کاس» اخذ شده بیشتر معنی منزلگاه، جای زندگی و خانه را می دهد و نشان از این دارد که کاس ها در جای جای کره زمین مسکن داشته اند و حتی جهان هستی به انگلیسی “کازماس” نام دارد که گفته می شود آن هم از کاس گرفته شده است. ناگفته نماند که طبق آزمایشات ژنتیکی که در سال ۲۰۰۶ توسط موسسه ماکس پلانک آلمان بر روی مردم گیلان و مازندران صورت گرفت ، گواه بر کاسپی بودن مردم این منطقه دارد واصیل ترین مردمان ساکن سرزمین ایران شناخته شده اند. همچنین مشخص گردیده که مردمان گیلان و مازندران با مردمان جنوب ناحیه قفقاز ) گرجستان و حومه) شباهت ژنتیکی دارند.
اما آنچه مسلم است واژه کاس از کوهپایه ها و کرانه های جنوبی دریای کاسپین برخاسته و هزاران سال قدمت وپیشینه دارد .برخی از محققان تاکید کرده اند که ساکنان اولیه ایران در سواحل جنوب و جنوب غربی دریای کاسپین از جمله گیلان زندگی می کردند و حدود پنج یا به قولی هفت هزار سال پیش، در این مرز و بوم، تمدنی پیشرفته تر از سایر نقاط وجود داشته است. جدا از این ،گروهی هم معتقدند که تمدن شهری،از اینجا به دیگر نقاط دنیا از جمله منطقه بین النهرین عراق رفته و تمدن سومر توسط ایشان در آنجا بنیان گذاشته شده است. آورده اند که « دلمون» ( دیلمان) – بهشت سومریان – مطابق الواح موجود از حماسه «گیل گمش»(یکی از قدیمی‌ترین و نامدارترین آثار حماسی ادبیات دوران تمدن باستان ) درمحدوده گیلان فعلی قرار داشته و این نخستین گمان در این زمینه است که به حقیقت نزدیکتر است. همچنین به باور برخی از نظریه پردازان، شمال ایران دایره آفرینش تمدن بوده است. به اعتقاد ایشان پیدایش نخستین انسان ها در شرق آفریقا بوده واسکلت هایی که در این منطقه پیدا شده با اسکلت انسان هایی که طبق کاوش های باستان شناسی در سواحل دریای کاسپین و در نقاطی چون غارهوتو بهشهرمازندران و محوطه گنج پر رودبار یافت شده شباهت هایی وجود دارد . آنطور که نوشته اند تمدن هفت هزار ساله سومر در بین النهرین عراق با تمدن مردم کرانه های دریای کاسپین هماهنگ و بسیار شبیه می باشد که با توجه به همه ی این ها و دیگر مواردی که محققان اظهار کرده اند، به این نظریه که تمدن از این دیار به دیگر نقاط رفته و در آن صفحات بسط یافته است می توان اهمیت بیشتری داد و اینکه شمال ایران دایره آفرینش تمدن است می توان پافشاری کرد که البته این موضوع بررسی و تحقیق بیشتری را می طلبد.

منابع:

۱- کتاب گیلان( جلد ۱و۲)، به سرپرستی ابراهیم اصلاح عربانی
۲- نشانه هایی از گذشته دور گیلان و مازندران، جهانگیر سرتیپ پور
۳- روزگاران، تاریخ ایران از آغاز تا سقوط پهلوی، دکتر عبدالحسین زرین کوب
۴- دایره آفرینش تمدن، ذبیح ا… شبان

نظرات بسته شده است.

قدرت گرفته از وردپرس | قالب دارینا فارسی شده توسطقالب های فارسی برای وردپرس