حاجی سید رضی مقیمی که بود وچه کرد؟

images43

کیوان پندی / ازجمله خاندان های قدیمی در تاریخ معاصراستان گیلان ومرزوبوم فومنات ،یکی هم خاندان مقیمی است که همانند دیگرخاندان های معروف گیلان چون: خاندان اکبر، سمیعی،رفیع ،حاکمی،شبان،رضا ،دریابیگی و…،شخصیت های دینی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی از آن برخاسته اند.در رأس این خاندان معروف حاجی سید رضی مقیمی فومنی قرار دارد که در ذیل به معرفی او وخاندانش می پردازیم.

حاج سید رضی مقیمی فومنی فرزند سید احمد موسوی نوه میرمقیم ونتیجه میرمحمد سمیع ازسلسله سادات موسوی بود که نسبشان به شاه هدایت الله بن میرشاه حاتم بن سید سلطان علی غازی ودر نهایت به امامزاده حمزه بن امام موسی کاظم علیه سلام امام هفتم شیعیان جهان می رسد.گفته می شود سادات موسوی رشت، فومن، شفت، رودبار وزنجان از نوادگان سید سلطان علی غازی می باشند.سید علی غازی  که اجدادش از نقبای طوس ومشهد بودند، مزارش امروزه در روستای جیش آباد دهستان گیلوان طارم علیای زنجان قرار دارد. نیای حاجی سید رضی، میر محمد سمیع از اهالی چرزه طارم زنجان بود که امروزه مزارش در این ناحیه زیارتگاه ومورد احترام است. طبق بررسی ها؛دوتن ازفرزندان میرمحمد سمیع به نامهای: میر مقیم ومیرمحمد باقر پس ازمرگ پدر،از راه ماجلان- ماسوله راهی منطقه فومنات شدند که اولی در فومن ودومی درشفت ساکن شد.

میرمحمد باقربعدهابرای ادامه تحصیل ازنهزم شفت راهی قم و نجف ودرنهایت دراصفهان متوطن گردید و چندی بعد به “حجه الاسلام شفتی” نامبردارشد. اوازعلمای امامیه زمان قاجاروازمتمولین طراز اول دوره فتحعلیشاه قاجار بودکه بعدها حوزه درسی در چهارباغ اصفهان ومسجدی در محله بید آباد این شهر بنیان نهاد وعاقبت دردوم ربیع الثانی سال ۱۲۶۰ هجری قمری( مطابق اول اردیبهشت ۱۲۲۳ هجری شمسی)درهمانجا درگذشت ودرمسجد بزرگ خود که امروزه یکی از آثار تاریخی مهم اصفان است مدفون گردید.اما میر مقیم تا پایان عمر درفومن ماند وهمانجا درگذشت که مقیمی های گیلان از فرزندزادگانش بوده وبه وی منسوب می باشند.یکی ازفرزندان میر مقیم، سید احمد موسوی جیلانی (گیلانی)نام داشت که به خاطراعتمادی که اهالی منطقه فومن به وی داشتنددر طاعون بزرگ سال ۱۲۴۶ هجری قمری امین ووصی بسیاری از خانواده های طاعون زده شد که اغلب تمام اعضای خانواده خود را از دست دادند. سید احمد که ارشد فرزندان بودبه تدریج ثروت واملاک بسیاری بدست آورد واوقات را به عمران و آبادانی وتمشیت امور شخصی گذراند . نامبرده از همسراول خود صاحب سه فرزند پسر به نامهای: حاجی سید رضی، حاجی میر جلیل و حاج سید مرتضی واز همسر دوم هم صاحب پسری به نام آقا سید علی گردید که امروزه  مزارش در مسجد محله میر سرای فومن مورد توجه واحترام است.این فرزندان همگی تحصیلات حوزوی داشتند ومعمّعم بودند.به زعم یادداشت های شادروان دکتر سید حسن تائب ؛در اواسط دهه سال ۱۲۸۰ خورشیدی منزل شخصی آقا سید علی درمحله بیستون رشت محل دومین بیمارستان رشت شد که بعد از راه اندازی بیمارستان پورسینا در سال ۱۳۰۷ خورشیدی، تعطیل وتجهیزاتش به آن بیمارستان منتقل گردید. برادر وی حاج سید مرتضی هم از سادات جلیل قدر ومردان پرهیزگار زمان خود بودکه اطلاع چندانی از وی دردست نیست. همین قدر میدانیم که وی پدرمرحوم آیت الله سید زین العابدین فومنی ( نماینده فومن دردوره ششم مجلس شورای ملی ، متوفای ۱۳۲۴) وپدر بزرگ زنده یادمیرمحمد علی فومنی ( متوفای ۱۳۴۵) مدیر مسول روزنامه ندای فومن دردهه سی است.

اما حاجی سید رضی مقیمی فومنی در سال ۱۲۱۷ خورشیدی متولد شد.وی پس از تحصیل علوم دینی ،کسوت روحانیت به تن کردوپس از مراجعت به رشت بعدهابه کارتجارت وملک داری مشغول شد. مدتی هم سرپرستی املاک میرزا علی خان امین الدوله ( پدر محسن خان وپدر بزرگ دکتر علی امینی نخست وزیر سابق ایران)که از صدراعظمی بر کنار ودرلشت نشا سکونت گزیده بود را برعهده داشت.حاجی سید رضی درعین مکنت ومالداری، صاحب نفوذحکومتی نیز بودودر شمار رجال دینی- سیاسی وثروتمندان گیلان قرار داشت.نوشته اند که املاک او متجاوز از پنجاه پارچه آبادی بودکه اغلب در منطقه فومنات آنزمان قرارداشتندوهمگی از حاصلخیز ترین روستا های منطقه محسوب می شدند وبه همین خاطر او را “گیلانشاه ” نیز می خواندند.

حاجی سید رضی بعدها در دوره مشروطه به طبع خاستگاه اجتماعی اش در صف مخالفان مشروطه قرار گرفت واز جمله تامین کنندگان هزینه تحصن حاجی ملا محمد خمامی وحاج شیخ علی گیگاسری فومنی ازعلمای طرفداران مشروطه مشروعه در صحرای ناصریه رشت در سال ۱۳۲۵ هجری قمری( ۱۲۸۶ هجری شمسی) بود. به گواهی تاریخ ؛دردوره مشروطه او وبرادرش حاجی میر جلیل مقیمی انجمنی به نام “انجمن مالکان” در رشت تشکیل دادند که هدف آن دفاع از حقوق مالکین وصاحبان آبادی هادر برابررعایای نافرمان بود که توسط مشروطه خواهان تند رو تشویق به ندادن بهره مالکانه واربابی می شدند.حاجی سید رضی در جمادی الثانی سال ۱۳۲۵ هجری قمری ( تیر ۱۲۸هجری شمسی) به دلیل تهدید های پیاپی رعایاومشروطه خواهان از ترس جان راهی پایتخت شدودرمنزل شخصی خود درسرچشمه تهران ساکن گردید.پیگیریهای وی نزد دولتمندان پایتخت موجب شد میرزاعلی اصغرخان امین السلطان اتابک اعظم (رییس الوزرای وقت )دستور موکدی خطاب به میرزا صالح خان وزیر اکرم (حکمران وقت گیلان ) صادر کندکه ده هزار تومان طلب حاجی سید رضی را از رعایای گیلان، به ویژه فومنات بگیرد.

بعد ازاین ماجرا وی در دوره استبداد صغیر به رشت بازگشت؛ لیکن چیزی نگذشت که انقلاب محرم ۱۳۲۷ هجری رشت به وقوع پیوست واو وبرادرش حاجی میر جلیل به خاطر سابقه حمایتشان از استبداد ،ناگزیر شدندجان خود را به ازای پرداخت مبلغ سی هزار تومان به اعضای کمیته ستاررشت وانجمن ایالتی گیلان بخرند.

حاجی سید رضی از این تاریخ وقت خود راصرف تجارت ابریشم دررشت کرد، لیکن در دوره استیلای روسهای تزار برگیلان ( ۱۳۳۰هجری)به خاطر حرف حقی که بر زبان رانده بود ،مورد آزار واذیت قوای بیگانه و ایادی ایرانی آنان قرار گرفت و حتی اموال او به غارت رفت.جریان بدین قراربود که حاجی میرزا محمد مهدی رفیع شریعتمدارکه به تازگی توسط پسرش حاجی آقا رضا رفیع شریعت زاده ( قائم مقام الملک) ازایادی کنسولگری روس دررشت تابعیت روسیه رادریافت نموده بود، برفراز خانه اش که پیش از این کاشی « دارالشریعه» بر سردرآن نصب شده بود، پرچم روس رابه اهتزار درآورد.این موضوع بر روحانیون واحرارغیرتمند گیلان گران آمدو اعتراض خود را به حاجی سید رضی رساندند. نامبرده حاجی آقا رضا رفیع رابه خانه خود دعوت کردوپس ازدادن پند واندرز، با زبان بی زبانی به او گفت یا پرچم روس رااز بام خانه خودپایین بیاورید یا کاشی دارالشریعه را از سر درخانه بکنید.این سخنان برحاجی آقا رضا رفیع که همه کاره کنسولگری روس در رشت بود گران آمدوترتیبی داد که قزاقان روس به بهانه کشف سلاح به خانه او بریزند وخانه های به هم پیوسته او راکه مالا مال ازکالا ومال التجاره و اشیا عتیقه وجواهرات بودغارت کنندوتا مدتی وی واهل خانه و خدمه اش را موردآزار و بازجویی قراردادند.آنگاه به اوگفتند:اگر پرچم روس را بر فرازخانه اش به اهتزاز در آورد اموالش مسترد خواهد شدووی جواب داد:« …اموالم که سهل است اگر همه بچه هایم را مقابل چشم هایم قطعه قطعه بکنندهرگز بیرق بیگانه را بر بالای خانه ام نخواهم افراشت .»

حاجی سید رضی بعد از این ماجرا وپس از رهایی از دست روسها به تهران رفت وبرای همیشه در همانجا مقیم شد.پس از تشکیل جمهوری سرخ گیلان در دوره نهضت جنگل، کلیه املاک نامبرده توسط حکومت بلشویکی مصادره شدواز این پس از دریافت بهره مالکانه که بخشی از درآمدش بود محروم گردید. حاجی سید رضی مقیمی فومنی عاقبت در سال ۱۳۰۰ خورشیدی در سن ۸۳ سالگی دارفانی را وداع گفت ودرمقبره خانوادگی اش در ضلع شرقی صحن حضرت معصومه (س)در قم به خاک سپرده شد.

همانطور که دانسته شد؛ وی از متمولین زمان خود بود.خانه ای بزرگ ومجلل با گچ بری های زیبا وتالار آیینه دررشت داشت که ناصر الدین شاه قاجار درسفر خود به رشت از آن یاد نموده و شادروان دکتر منوچهر ستوده هم در کتاب از آستارا تا آستارباد به بررسی آن پرداخته است.این خانه تاریخی که بعدها به نوه دختریش روانشاد سید علی آقا مقیمی( متوفای ۱۳۵۸) رسیدو به خاطر ویژه گی های منحصر به فرد معماری اش درفهرست آثار ملی به ثبت رسیده بودکه عاقبت در سال ۱۳۶۴ با قدمت حدود ۱۶۵ سال، تخریب و فروخته شد که امروزه بخشی از آن در خیابان امام رشت محل پارگینگ بانک ملت است. حاجی سید رضی علاوه بر این عمارت چند طبقه ای مشتمل بر ده ها اطاق و مجهز به آشپزخانه درکربلا خریداری نموده وآن را وقف زائران ایرانی کرده بود که این ساختمان پس از کودتای عبدالکریم قاسم در عراق( ۱۳۳۷)به عنوان توسعه معابرتخریب شد.گفته می شود تجد بنای بازارقدیمی فومن از آجرو سفال توسط حاجی سید رضی وبرادرش حاجی میر جلیل در زمان حکمرانی عبدالحسین خان فومنی ملقب به مدیرالملک درفواصل بین سالهای ۱۲۷۹ تا ۱۲۸۵ خورشیدی طبق نقشه بازار بمبئی هند صورت گرفته است.این بازار که امروزه میدان شیون فومنی در آن قرار دارد، مالکیتش ابتدا از آن حاجی سید رضی و برادرش حاجی میر جلیل و بعد ها فرزندان ایشان و دیگران گردید. حاجی سید رضی در ثمره ازدواج خود دارای چندین فرزند دختر و پسرهم بود. یکی از دختران او سیده جهان( شمسی الحاجیه ) نام داشت که مادر سید علی آقا مقیمی بود.دختر دیگرسیده سرور خانم مقیمی همسرخلیل خان دیلمانی به شمار می رفت. سیده شکوه السادات مقیمی هم از دیگر دختران اوست که همسر مرحوم عبدالعلی خان صوفی املش است. پسران او هم چون سید عباس، سید حسین وسید محمد مقیمی بودند.

منابع :

۱- رجال مشروطه گیلان، دکتر هومن یوسفدهی، با اضافات وتغییر

۲-سرزمین ومردم فومنات ، تالیف نگارنده، چاپ دوم، با اضافات

ارسال نظر

قدرت گرفته از وردپرس | قالب دارینا فارسی شده توسطقالب های فارسی برای وردپرس