سپیدرود و دو منطقه قدیمی«بیه پس» و«بیه پیش»

97

سپیدرود یا سفیدرود دومین رود مهم وبلند ایران و طولانی ترین رود استان گیلان بوده وحوضه آبریز دریای کاسپین می باشد .این رود علاوه بر اینکه در پیدایش تمدن واقتصاد منطقه که در آن جاری

است تاثیر داشته، عامل مهم پدیدایی دومنطقه قدیمی: بیه پس (غرب گیلان ) وبیه پیش (شرق گیلان)یا آنسوی رودیان واین سوی رودیان نیز بوده است .این رودخانه که در مرکز گیلان قرار دارد، از روزگاران گذشته وحداقل از قرن چهارم هجری قمری خاک این سرزمین کهن را به دوبخش جدا گانه ومسقل: غربی وشرقی تقسیم می کرد ؛بطوریکه بخشی که در سمت راست وغرب کرانه سفید رود قرار داشت و مرکز آن ابتدا فومن وبعد ها رشت گردید به نامهایی چون : گیلان بیه پس ، بی پس ، رو پس ، پسا گیلان و واپس گیلان یا به قول مولف کتاب حدود العالم ( تالیف به سال ۳۷۲ قمری ) “آنسوی رودیان” خوانده می شد وبخشی که در سمت چپ وقسمت شرقی کرانه سپید رودقرار داشت ومرکز آن لاهیجان بود به نامهایی چون: گیلان بیه پیش ، رو پیش ، پیش گیلان و واپیش گیلان یا به قول مو لف کتاب حدود العالم” این سوی رودیان” خوانده وشناخته می گردید که البته این تقسیم بندی در حال حاضر اهمیت خود را از دست داده است.
این دو بخش همانطور که گفته شد تا قرون متمادی جدا ومستقل از یکدیگر می زیستند وحاکم وفرمانروایانی مستقل از هم داشتند وآنطور که نوشته اند رودخانه کیسم در سپید رود مرز طبیعی این دو منطقه به حساب می آمد، البته حکمرانان سادات کیاییه لاهیجان که هم عصر فرمانروایان اسحاقوندان فومن می زیستند وبا ایشان در گیری داشتند معتقد بودند که مرز میان بیه پس وبیه پیش،رودخانه پسیخان است نه سپید رود ،از اینرو می کوشیدند که قلمرو و نفوذ خود را وسعت بخشند.
اما رودخانه سپید رود که از پیوستن دو رود” قزل اوزن “و “شاهرود” در منجیل تشکیل شده، دارای ۷۶۵ کیلومتر طول بوده واز کوه چهل چشمه در کردستان سر چشمه گرفته ودر نهایت در بندر کیا شهر ( حسن کیاده سابق ) آستانه اشرفیه وارد دریای کاسپین می شود.رود مزبور که رشته کوه البرز غربی در ساحل راست ( مشرق ) را از رشته کوه های تالش در ساحل چپ ( مغرب ) جدا می کند، از اهمیت خاصی در این مرزو بوم برخورداربوده و حد اقل از دوران باستان به این سو مورد توجه اقوام اولیه وبومی ای چون : کاسپی ، کادوسی و آماردی وبعد ها گیل ودیلم وتالش بوده و موجب پدیدایی تمدن هایی چون :مارلیک( چراغعلی تپه )، دیلمان وتالش دراین سامان از شمال ایران گردیده است . این رودخانه در ادوار مختلف با نامهایی چون : آمردوس ، آمارد ، اسپید رود، سپیدرود ، سفید رود و نهرالدیلم خوانده می شد .همچنین رود مزبوررا گیلکان قدیم ” اسپی بیه ” می نامیدند ودر گویش تالشی “اسپیه رود” خوانده می گردید. علاوه براین بخشی از این رود از آذربایجان می گذرد که ” قزل ایرماق ” به معنای رود سرخ نام دارد .محدوده ای که این رود در آن قرار دارددارای جاذبه های تاریخی _ فرهنگی با چشم انداز های طبیعی بوده ودر بخشی از آن سد سفید رود ساخته شده که برای تنظیم آب کشاورزان دشت گیلان به ویژه دشت فومنات و نیز تولید برق بکار می رود .

ارسال نظر

قدرت گرفته از وردپرس | قالب دارینا فارسی شده توسطقالب های فارسی برای وردپرس