فیلسوف الدوله رشتی؛ از اطبای شهیر عصرقاجار

green-background-piic.ir_-320x190

کیوان پندی/گیلان در طول تاریخ ، مردان و زنان نام آمور و همچنین مشاهیر بسیاری به جامعه علم و ادب ایران ارزانی داشته که در این مقال به شرح اجمالی یکی از آنان خواهیم پرداخت.میرزا محمد کاظم خان رشتی ملقب به فیلسوف الدوله، ملک الاطباء و فیلسوف زمان، فرزند محمد رشتی از اطبای سنتی عالی رتبه ایران دوره قاجار، از پزشکان دوران محمد شاه قاجار و حکیم‌باشی دربار و پزشک مخصوص ناصر الدین شاه قاجار بود. او در حدود سال ۱۱۶۶ خورشیدی در شهر رشت متولد و عاقبت در سال ۱۲۸۶ شمسی اواسط نهضت مشروطیت در تهران درگذشت ودر مدرسه علوم دینی خود که امروزه تبدیل به حوزه علمیه آیت الله حق شناس شده است مدفون گردید.

میرزا محمد کاظم پس از تحصیل علوم زمان خود و کسب مهارت در فن و نظریه پزشکی در سال۱۲۵۵قمری در دوران محمدشاه وارد خدمت به دربار شد. درسال ۱۲۶۲ او پزشک شخصی ملکه مادر، مهد علیا گردید و روستای محمودآباد، از جمله اراضی خالصه را به عنوان تیول دریافت کرد.نامبرده مدت هشت سال نزد ملک اطباءحکیم‌باشی رشت به آموختن طب پرداخت. مدت ده سال نزد میرزا حسین خان اصفهانی پزشک مخصوص محمد شاه طب سنتی ایرانی را آموخت. در واقع او از آخرین طبیبان سنتی ایران است که در دربار قاجار فعال بوده و شاهد دوران گذار و انتقال از طب سنتی و کهن به طب مدرن به ویژه با حضور اطبای اروپایی در دربار بوده است.

یکی از بخش‌های مهم طب سنتی «حفظ الصحه» یا حفظ سلامتی بدن است. بر اساس سنت رایج در طب سنتی، نگارش کتبی با موضوع روشهای حفظ سلامت با نام «حفظ صحه» رواج داشته است. فیلسوف الدوله هم بر اساس همین سنت رایج، دست به تالیف «حفظ الصحه ناصری» زد. این کتاب به درخواست ناصرالدین شاه نوشته و به او تقدیم شد.کتاب گرانقدر حفظ‌‌‌ الصحه ناصری که در حقیقت یک دوره کامل آشنایی با مبانی تدابیر حفظ تندرستی بر اساس سن، مزاج، جنسیت، چاقی، لاغری، مسافرت‌های خشکی و دریایی، بهداشت اعضا و اندام‌های مختلف و دانش تغذیه و انواع مواد غذایی و نیز پیش آگهی بیماری‌هاست که امروزه به تصحیح رسول چوپانی منتشر شده است.

این کتاب دارای یک مقدمه، چهار مقاله و یک خاتمه است.قبل از شروع کتاب مقدمه هایی توسط اساتید و متخصصین طب سنتی درباره طب سنتی و همچنین زندگینامه مولف نوشته شده است که مطالعه آن برای فهم بهتر مطالب کتاب ضروری به نظر می‌رسد.

مقدمه کتاب در سه فصل تنظیم شده است. فصل اول در تعریف طب، صحت و مرض؛ فصل دوم درباره شرایطی که یک فرد باید رعایت کند تا به حفظ و نگهداری سلامتی خود موفق شود و فصل سوم شامل توصیه به پزشکانی است که می خواهند به حفظ سلامتی بیمار خود بپردازند. بعد از ذکر این مقدمه مفصل، مقالات کتاب شروع می شود. مقاله اول به بیان شش اصل ضروری برای حفظ سلامتی یا همان سته ضروریه می پردازد. در این بخش تقسیم بندی هر کدام از این موارذ به روشنی و با مثال بیان شده است؛ مشخصات آب خوب، غذای معتدل، چگونگی ورزش، چگونگی یک خواب خوب و بسیاری مسایل دیگر در این بخش بیان شده است.
در مقاله دوم تدابیر و توصیه های مناسب سنین مختلف از کودکی تا کهولت به روشنی و در حد اختصار توضیح داده شده است.در مقاله سوم به بیان حالات مختلف مزاجهای خارج از اعتدال می پردازد و برای افرادی که در آنها رطوبت یا حرارت به سمت افراط یا تفریط رفته باشد یا مواردی که چاقی یا لاغری به چشم می خوردبه اختصار توصیه های خاصی افزون بر دستورات کلی قبلی ارائه می نماید.در آخرین مقاله کتاب توصیه های مفیدی برای مسافران آمده است. تدابیر مربوط به تغذیه، سفر به مناطق گرم یا سرد و سواحل دریا مورد بحث قرار گرفته است. در جمع بندی می توان گفت این کتاب برای افرادی که آشنایی با مکتب طب سنتی ایران دارند و با زبان کتب طب سنتی نیز بیگانه نیستند، پس از مطالعه کتاب مروری برکلیات طب سنتی، راهنمای خوبی برای حفظ سلامتی می باشد. همچنین مطالعه این کتاب برای داشجویان دوره تخصصی طب سنتی بسیار مفید فایده است.

البته این نکته باید همواره مدنظر قرار گیرد که همه مطالب عنوان شده در کتب طب سنتی شاید مناسب شرایط زندگی امروزه نباشد واستفاده از آنها باید همواره با مشورت و صلاحدید متخصص طب سنتی انجام پذیرد.
مرحوم فیلسوف‌الدوله از بزرگان زمانه خود بود که قسمتی از املاک خود را در تهران وقف امور خیریه نمود و مدرسه‌ علمیه ای به نام «فیلسوف» در محله سید اسماعیل تهران ساخت و خرج کلیه طلاب این مدرسه از املاک او تأمین می‌شد و تولیت موقوفات وی به عهده پدر واعظ معروف محمد تقی فلسفی بود. از فیلسوف الدوله پنج پسر به نامهای: لقمان الملک (طبیب مظفرالدین شاه)، میرزا ابراهیم مستوفی، میرزا احمد خان میرپنج، میرزا کمال الدین ملک الاطباء و مجدالدین مدیر دفتر باقی ماند. امروزه برخی از فرزند زادگان وی با نام خانوادگی “فیلسوفی” شناخته می شوند.

منبع:

رشت درآیینه تاریخ ، نوشته کیوان پندی،  با اندکی تغییر واضافات.

 

ارسال نظر

قدرت گرفته از وردپرس | قالب دارینا فارسی شده توسطقالب های فارسی برای وردپرس