توصیفی ازماسوله در۱۸۱ سال پیش!

masoleh3

کیوان پندی

از سده های پیشین به ویژه از دوران صفویان به این سو پای شماری از اروپاییان و مستشرقین به ایران بازگردید که بالطبع آوازه ی این سرزمین کهن نیز با گزارش ها و سفرنامه های برخی از آنان در اغلب نقاط جهان منتشر شد و بیش از پیش به دیگر ممالک شناسانده گردید.در این میان خطه ی سرسبز و دل انگیز گیلان از آنجایی که در کناره ی دریای کاسپی (خزر) قرار داشت، برخی از ایشان که بعضاً جهانگرد و نویسنده نیز بودند از راه روسیه- دریای خزر- بندرانزلی وارد این مرز و بوم شده و با دیدار از نواحی مختلف ایران، از جمله گیلان، گزارش هایی نیز پیرامون اوضاع اجتماعی، جغرافیایی، آداب و رسوم و … را در غالب «سفرنامه» ها ارائه می دادند که امروزه تعدادی از آنها به یادگار باقی مانده و همواره منابعی با اهمیت برای محققان و پژوهشگران به شمار می رود.طبق بررسی ها سفرنامه هایی که تاکنون در این رابطه به نگارش درآمده، تعداد آنها بیش از دویست جلد است که از جمله مهمترین آنان یکی سفرنامه فریزر است. جیمز بیلی فریزر (۱۸۵۶- ۱۷۸۳م) آنطور که در برخی از یادداشت ها آمده، یک سیاح و سفرنامه نویس اسکاتلندی بود که دوباره به ایران سفر نمود و از جمله توصیف گرهای زیباییهای ایران نیز به شمار می آید.نوشته های او نشان می دهد که ایران را دوست می دارد و به قدمت این سرزمین احترام می گذارد و در مجموع به کشورمان توجه خاصی دارد.وی آنطور که از سفرنامه اش بر می آید در سفر دوم خود به سال ۱۸۳۳ میلادی (۱۲۱۲ه.ش)، یعنی در زمان سلطنت محمد شاه قاجار با ماموریت سیاسی از راه مازندران به گیلان آمد و بعد از چند روز توقف، سرانجام از راه فومن- ماسوله- ماجلان، راهی مرکز آذربایجان آن زمان، یعنی شهر تبریز گردید.فریزر در این سفر گزارش هایی از برخی نقاط گیلان از جمله ناحیه ی دلپذیر و کوهستانی ماسوله نیز ارائه داده که بخشی از آنرا در اینجا با هم می خوانیم: «… همچنان تا سپیده دم رفتیم و در آن هنگام به بستر رودخانه زودل(۱) که مسیر ما در بالای آن قرار داشت رسیدیم.آب خوب بالا آمده بود، چنانکه این حقیقت هنگام عبور مکرر بر ما آشکار شد، اما بیش از پیش تر نشدیم و همین نشانه کمتر بودن آب بود.در حدود ساعت ۷ صبح یک فنجان چای با یک تکه نان در امامزاده ای واقع در دامنه ی کوهی خوردیم و پس از ساعتی به بالا رفتن از کوه آغاز کردیم… با این رهپیمایی به شعبه های رود رسیدیم و بالاتر از یکی از آنها پیچیدیم و از کتل (گردنه) صخره ای تندی بالا رفتیم که ما را به روستای ماسوله رساند و آن یکی از قرائی است که در موضعی بدیع منظر قرار گرفته است و از شگفت ترین جاهایی است که من دیده ام

.
ماسوله بر زمین های سخت و بلندی روی شیب تقریباً عمودی کوههای غربی واقع شده است.با قله مهیب پر درختی که روی آن قرار گرفته است و روبه روی آن ستیغی زیبا که بیشه و صخره و مرتع به آن منظره ای متنوع بخشیده است، در حالیکه دوازده نهر کوچک از تپه های آن فرود می آید با رشته های کف آلود تا رودخانه کوچک پایین روستا را تشکیل دهد و آن رود غرش کنان به سوی سرزمین پست روان است.خانه های این ده از حیث صورت خارجی و داخلی از آنچه تا آن هنگام دیده بودم تفاوت داشت، بسیاری از آنها سه طبقه بودند و دو خانه بالاتر هر کدام دو ردیف پنجره داشت.یکی بلند و دیگری کوتاه روی هم که منظره با روح و جانداری شبیه به ساختمان های اروپایی به وجود می آورد.به من گفتند که آنها را از روی نمونه خانه های لزگی(۲) ساخته اند.مردم ماسوله همه یا قاطرچی هستند یا سوداگران خرده پایی که با بلوک مجاور و در میان اراضی پست و بلند در داد و ستداند و ما دلیل بسیار دانستیم حالی از اینکه آنان به این فرصت مهم توجه دارند و از آن بهره می جویند.آنان نه بذری می کارند نه چیز دیگر جز انواع معدودی از سبزی ها، اما چنانکه دیدیم از حیث دارا بودن گله ورمه غنی بودند … کتل یا گردنه ای که مسافران با عبور از آن به بلندی ها خلخال در آذربایجان می رسند درست از پشت ماسوله قد برافراشته و بسیار دشوار است.ما درست از در منزل رو به بالای صخره ای که برفراز آن معلق بود حرکت کردیم.در طول همان صخره که راه عبور پر پیچ و خم می گردد و تا یک ساعت و نیم این مسیر دشوار را دنبال کردیم و سرانجام رسیدیم به نخستین محل فرود آمدن یا به اصطلاح پا گرد.در اینجا که چند چادر و خانه چوبی بود چاشت خوردیم و از ساکنان آنها تخم مرغ و شیر و هیزم گرفتیم و دوباره شروع کردیم به بالا رفتن از کناره دره زیبایی که منتهی می شد به سر بالایی سخت دیگری.ستیغی که بدین گونه به آنجا رسیده بودیم، مرز میان گیلان و آذربایجان است و ما به کوههای قهوه ای بایر دومی دورودی صمیمانه فرستادیم…».

پی نوشت :

۱-روستایی از توابع بخش سردار جنگل.زودل را به معنای آبادی پیشوایان دانسته اند.
۲-منظور لزگستان جمهوری داغستان است که در شمال جمهوری آذربایجان واقع است.
منبع: سفرنامه فریزر، جیمز بیلی فریزر، ترجمه دکتر منوچهر امیری،تهران:انتشارات توس، چاپ اول، ۱۳۶۴، صفحه ۵۸۰ به بعد با اندکی تلخیص.

ارسال نظر

قدرت گرفته از وردپرس | قالب دارینا فارسی شده توسطقالب های فارسی برای وردپرس