مدیرالملک رابیشتربشناسیم

images4345

کیوان پندی /  سواحل جنوب وجنوب غربی دریای کاسپین که گیلان در صدر آن قرار دارد،دارای تاریخی طولانی، فرهنگی غنی وتمدنی به کهنسالی سرزمین ایران است. این مرزوبوم باستانی حداقل ازاواخر دوره ساسانی به این سو مردان صاحب نام و رجال سیاسی نامداری از تبار گیل ،دیلم وتالش از بازماندگان اقوام بومی واولیه: کاسپی ، کادوسی و آماردی را درخود پرورانده که تعدادشان فزون از شمار است.با مطالعه تاریخ گیلان وکاوش در منابع گیلانشناسی، به نام ونشان شمارزیادی از این اشخاص بر می خوریم که متاسفانه اغلب شان برای ما شناخته شده نیست که مدیرالملک رجال سیاسی گیلان زمان قاجاریه  از جمله آنهاست .

میرزا عبدالحسین خان فومنی ملقب به القاب:مدیرالسفرا،مدیرالملک وسردار همایون به سال ۱۲۸۵ هجری قمری از بطن ملکزاده خانم ملقب به زینت السلطنه ومعروف به “عمه رشتی “که از دختران فتحعلیشاه قاجار بود زاده شد.او که پس از هفت دختر به دنیا آمده بود وتنها پسر خانواده محسوب می گردید ،موردتوجه بسیار قرار داشت و پدرش محمود خان به مناسبت ختنه سوران وی سکه های مبارک بادی که بر یک روی آن “یا محمود” حک شده بود رادر دارالضرب فومن ضرب کردو به همین مناسبت دشمنان وحسودان خبر به گوش ناصرالدین شاه رساندند که محمود خان داعیه سلطنت دارد که به همین خاطر از سوی حاکم وقت گیلان تنبیه سختی شدکه در پی آن دچار بیماری و افسردگی گردید و عاقبت در سال ۱۳۰۲ هجری قمری درگذشت .

اما میرزا عبدالحسین خان پس از رشد ونمو و اتمام تحصیلات درآن زمان، در سال ۱۲۹۵ هجری قمری از سوی شاه وقت ایران به حکومت فومن وماسوله رسید.وی بعد از مرگ پدرش به دریافت ومنصب مدیرالسفرایی نایل آمدودر این سمت وظیفه میزبانی وپذیرایی سفرا را از زمان ورود به گیلان تا رسیدن به پایتخت بر عهده داشت.او در سال۱۳۰۵ به همرا ه هیاتی به ریاست ابوالنصرمیرزا حسام السلطنه مامور تبریک ورود الکساندر سوم امپراتور روسیه به قفقاز بود، به آنجا رفت ودر سال ۱۳۰۷ ملقب به “مدیر الملک” شد.پس از آن  در سال۱۳۱۳ با سمت آتاشه( وابسته )نظامی با هیاتی به ریاست عباس میرزاملک آرا برای تبریک جلوس تزارنیکلای دوم بر تخت سلطنت به روسیه رفت و احتمالاً در همین زمان ملقب به “سردار همایون” نیز شد.

سردار همایون در سال ۱۳۱۵ هجری قمری در دوره سلطنت مظفرالدین شاه سرکنسول ایران در تفلیس شد، ولی یک سال بعد به گیلان بازگشت.نامبرده که در تمام این سالها حکومت منطقه فومن را بر عهده داشت، در میان حکام واعیان مملکت ومردم منطقه از احترام زیادی برخوردار بود.او در وقایع مشروطه  نه جانب مشروطه خواهان را گرفت  ونه با مخالفان ومستبدین همکاری کردو با توجه به احترام و اعتباری که نزد عموم داشت ، نقش واسطه را بین دو طرف ایفا میکرد وبرای رفع اختلافات تلاش می نمود و گه گاه به طور موقت به اتفاق میرزا صادق خان اکبر محتشم الملک ( سردار معتمد) در غیاب حکمران گیلان به اداره امور می پرداخت.

 در دوران استبداد صغیردر روز ۱۶ محرم سال ۱۳۲۷ هجری که واقعه قتل آقا بالا خان سردار افخم روی داد ورشت به تصرف مشروطه خواهان گیلان در آمد، حکمران مذکور وهمراهانش در باغ میرزا عبدالحسین خان فومنی موسوم به “مدیریه “در خارج شهر آنجایی که امروزه بیمارستان رازی و بازارچه قرار دارد مهمان وی بودندکه مجاهدین گرجی به فرماندهی میرزا عبدالحسین خان معزالسلطان غفلتاً بر سر آنها ریختند.میزبان بیچاره عبدالحسین خان فومنی  بی خبراز همه جا با دیدن مهاجمین و شنیدن صدای تفنگ وبمب، از ترس جان از پنجره تالار پذیرایی که در طبقه دوم عمارتش واقع بودخود را به پایین انداخت ودچار صدمه شدید و شکستگی شد .

پس از فتح تهران  واعاده مشروطیت،مدیرالملک در سال ۱۳۲۹ برای مدت کوتاهی به حکومت قزوین منصوب شد،ولی با توجه به اوضاع نابسامان مملکت و هرج ومرج موجود، از حکومت آنجا کناره گیری کردو به رشت بازگشت ویک سال بعد در سال ۱۳۳۰ هجری قمری ( ۱۲۹۰ هجری شمسی) بعلت ضعف امور مالی ومواجهه با مشکلات اقتصادی متاسفانه به زندگی خودخاتمه داد .

وی علاوه بر عمارت وباغ بزرگ مدیریه که تا حوالی خیابان سردارجنگل فعلی ( دکتر محمد سام کرمانی سابق )امتداد داشت، باغ و عمارتی هم در روستای کاسان پسیخان داشت.در زمان حکومت وی  بر فومن،عمران وآبادانی و خدمات بسیاری نمود.از جمله مجموعه بازار فومن در زمان وی در فواصل بین سالهای ۱۲۸۵ تا ۱۲۹۱ خورشیدی طبق نقشه ای که گویا توسط حاجی سید رضی مقیمی فومنی وبرادرش حاجی میر جلیل از بازار بمبی هند آورده شده بود، از آجر و سفال تجدید بنا گردید که امروزه همچنان با تغییر و دستخوشی پابر جاست.همچنین اولین مدرسه نوین به نام “ترقی” در زمان وی در سال ۱۲۸۵ خورشیدی در فومن دایر و راه اندازی شد.میرزا عبدالحسین خان فومنی در ثمره ازدواج خودیک پسربه نام ابوالفتح خان محمودی ملقب به” امجدالسلطنه” داشت که پس از فوت پدر به حمکرانی منطقه فومن رسید تااینکه عاقبت در مهر ماه سال۱۳۳۰ خورشیدی درگذشت. امجدالسلطنه نیز در ثمره ازدواج خود با یکی از دختران میرزا صادق خان اکبر به نام «شرافت السلطنه» دارای یک پسر به نام محمود محمودی بودکه نماینده سابق مردم فومن،صومعه سرا وانزلی در مجلس شورای ملی به شمار میرفت.نامبرده عاقبت درمهرماه سال ۱۳۴۰ بدرودحیات گفت .همچنین دختری به نام شرافت محمودی که بعدها به همسری  شادروان حاج غلامحسین خان اکبر بیگلر بیگی فرزند میرزا فتح الله خان اکبر سپهدار رشتی درآمد.بانو شرافت محمودی از زنان فعال در عرصه اجتماعی و از پایه گذاران بنگاه حمایت مادران و نوزادان رشت( زایشگاه سابق) ورییس هییت مدیره جمعیت شیرو خورشیدگیلان ( هلال احمری بعدی) بود که عاقبت در سال ۱۳۴۸ در سن ۶۰ سالگی درگذشت .گفتنی است که یکی از خواهران مدیرالملک به نام محترم الملک محمودی عروس محمد ولی خان خلعتبری تنکابنی وهمسر مرتضی قلی خان خلعتبری شد. خواهر دیگرش هم همسر دوم میرزا محمد چایکار ( کاشف السلطنه) -پدر چای ایران- گردید که از زندگانی ایشان اطلاعی در خور توجه در اختیار نگارنده قرار نگرفته است .

منابع :

 ۱- رجال مشروطه گیلان، هومن یوسفدهی

۲- سرزمین ومردم فومنات، چاپ دوم ،تالیف نگارنده

۳- رشت در آیینه تاریخ ، تالیف نگارنده

*این مقاله پیشتر در روزنامه همشهری استان گیلان منتشر شده است

ارسال نظر

قدرت گرفته از وردپرس | قالب دارینا فارسی شده توسطقالب های فارسی برای وردپرس